Schleswig-Holstein kiest voor Linux: wat Belgische kmo’s kunnen leren van deze IT-migratie

De overstap van Windows naar Linux is voor een organisatie met duizenden medewerkers een ingrijpende beslissing. Bestaande toepassingen, documentformaten, gebruikersrechten en bedrijfsprocessen moeten blijven functioneren terwijl de onderliggende IT-infrastructuur verandert.

De Duitse deelstaat Schleswig-Holstein toont hoe zo’n overstap deel kan uitmaken van een bredere strategie voor digitale onafhankelijkheid. De overheid vervangt stapsgewijs Microsoftsoftware door open-sourcealternatieven, waaronder LibreOffice, Open-Xchange en Linux.

Als ICT Infrastructure Architect vind ik vooral de aanpak interessant. De belangrijkste les voor Belgische kmo’s: een IT-migratie begint met inzicht in de bestaande omgeving, de bedrijfsbehoeften en de totale kosten. De keuze voor een besturingssysteem volgt daarna.

1. Waarom kiest Schleswig-Holstein voor open-source software?

Schleswig-Holstein werkt aan een digitale werkomgeving waarin de overheid meer controle krijgt over haar gegevens, infrastructuur en technologische keuzes.

Het programma omvat verschillende onderdelen:

• LibreOffice voor kantoorwerk.
• Open-Xchange en Thunderbird voor e-mail.
• Nextcloud voor samenwerking en bestandsbeheer.
• Linux als besturingssysteem voor werkplekken.
• Alternatieven voor toepassingen die afhankelijk zijn van Microsofttechnologie.

De migratie verloopt stapsgewijs. De overheid vervangt onderdelen van haar IT-omgeving en onderzoekt tegelijk welke afhankelijkheden nog bestaan.

Op 2 oktober 2025 meldde Schleswig-Holstein dat de migratie van bijna 44.000 e-mailpostvakken naar Open-Xchange was afgerond. Daarbij ging het om meer dan 100 miljoen e-mails en agenda-items.

In december 2025 rapporteerde de deelstaat dat LibreOffice op bijna 80% van de werkplekken buiten de belastingadministratie werd gebruikt. De overheid meldde toen ook meer dan 15 miljoen euro aan bespaarde licentiekosten.

Bronnen: e-mailmigratie naar Open-Xchange en invoering van LibreOffice.

Deze resultaten tonen aan dat het programma verder gaat dan een proefproject met Linux. Verschillende onderdelen van de digitale werkomgeving zijn al vervangen.

2. Linux op de werkplek: een volgende stap

Op 19 september 2026 maakte Schleswig-Holstein bekend dat de Staatskanzlei in Kiel de migratie van Windows naar Linux voor meer dan 200 medewerkers had afgerond.

Ongeveer twintig werkplekken bleven volgens de deelstaat op Windows draaien vanwege technische afhankelijkheden, waaronder gespecialiseerde administratieve toepassingen.

Dat illustreert een realistische migratieaanpak. Waar toepassingen nog afhankelijk zijn van Windows, moet eerst een geschikte oplossing worden gevonden of ontwikkeld.

De cijfers vereisen wel een correcte interpretatie: de Linux-migratie bij de Staatskanzlei is afgerond, maar daarmee is de volledige administratie van ongeveer 30.000 medewerkers nog niet overgeschakeld naar Linux.

Bron: officiële aankondiging over de Linux-migratie.

Voor andere organisaties is vooral de gefaseerde aanpak relevant. Door onderdelen afzonderlijk te migreren, kan de overheid ervaring opbouwen en technische problemen identificeren voordat verdere stappen worden gezet.

3. Waarom vraagt een Linux-migratie meer dan een nieuw besturingssysteem installeren?

Linux installeren op een computer is technisch relatief eenvoudig. Een volledige organisatie laten werken met Linux vraagt een grondige voorbereiding.

In een bedrijfsomgeving zijn applicaties, gebruikersrechten, authenticatie, netwerkverbindingen en documentformaten met elkaar verbonden. Een wijziging op één niveau kan gevolgen hebben voor andere onderdelen.

Neem een medewerker die dagelijks met Excel-bestanden met complexe macro’s werkt. Of een afdeling die afhankelijk is van een Microsoft Access-database die jarenlang intern werd ontwikkeld.

Die toepassingen ondersteunen vaak een belangrijk bedrijfsproces. Wanneer ze niet meer functioneren na een migratie, kan dat de dagelijkse werking rechtstreeks verstoren.

Daarom begint een migratie met een inventarisatie van de bestaande IT-omgeving.

Welke toepassingen zijn bedrijfskritisch? Welke bestanden bevatten macro’s? Welke programma’s vereisen Windows? Hoe werken printers, gebruikersauthenticatie en koppelingen met andere systemen?

Ook webapplicaties verdienen aandacht. Ze kunnen vaak op verschillende besturingssystemen functioneren, afhankelijk van hun technische vereisten en de gebruikte browser.

Mijn advies als ICT Infrastructure Architect: breng eerst de technische afhankelijkheden en bedrijfsprocessen in kaart. Pas daarna kan een organisatie bepalen welke onderdelen ze veilig kan vervangen.

4. De grootste uitdaging: bestaande afhankelijkheden

Veel organisaties combineren Windows, Microsoft 365, Exchange Online, SharePoint, Teams en andere Microsofttechnologieën.

Die combinatie kan voordelen bieden voor samenwerking en beheer. Tegelijkertijd kunnen de onderlinge afhankelijkheden een migratie ingewikkelder en duurder maken.

Wanneer een organisatie één onderdeel vervangt, moet ze onderzoeken welke andere systemen ermee samenwerken.

Schleswig-Holstein kiest daarom voor een bredere aanpak. Naast LibreOffice en Open-Xchange werkt de deelstaat aan Linux en andere open-sourcealternatieven. De strategie omvat ook samenwerking, authenticatie en telefonie. Volgens de officiële aankondiging van september 2026 behoren Nextcloud, Univention Nubus en de open telefonieoplossing OSKAR tot de volgende stappen.

Bron: officiële aankondiging over de Linux-migratie.

Ook de vervanging van Microsoft Access maakt deel uit van het programma. In juli 2026 kondigde Schleswig-Holstein aan dat het de ontwikkeling van administratieve toepassingen met een low-codeplatform van het Duitse bedrijf mgm technology partners wil versnellen.

Bron: vervanging van Microsoft Access.

Dat is een essentieel onderdeel van een migratie. Oude toepassingen moeten worden onderzocht, aangepast of opnieuw ontwikkeld wanneer er geen geschikt alternatief bestaat.

Voor Belgische kmo’s geldt hetzelfde principe. Een migratieplan dat uitsluitend naar computers en licenties kijkt, kan belangrijke technische afhankelijkheden en bedrijfsrisico’s over het hoofd zien.

5. Hoeveel kan een organisatie besparen met open-source software?

Schleswig-Holstein rapporteerde in december 2025 meer dan 15 miljoen euro aan bespaarde licentiekosten. Voor 2026 voorzag de deelstaat negen miljoen euro aan eenmalige investeringen voor migratie en verdere ontwikkeling van open-sourceoplossingen.

Bron: officieel rapport over open-source software.

Deze bedragen zijn afkomstig van de overheid zelf. Ze geven inzicht in de financiële omvang van het project, maar vormen geen garantie voor vergelijkbare besparingen bij andere organisaties.

Een overstap naar open-source software brengt immers eigen kosten met zich mee. Denk aan de voorbereiding, gegevensmigratie, aanpassing van toepassingen, opleiding, ondersteuning en het dagelijkse beheer.

Daarom moet een financiële analyse rekening houden met de Total Cost of Ownership (TCO), de totale eigendomskosten over een bepaalde periode.

Kostenpost	Wat moet je onderzoeken?
Licenties	Welke abonnementen en licenties kunnen daadwerkelijk vervallen?
Infrastructuur	Welke hardware, servers en netwerkvoorzieningen zijn nodig?
Migratie	Hoeveel werk is nodig om gegevens, toepassingen en instellingen over te zetten?
Ondersteuning	Wie verzorgt het dagelijkse beheer en de technische ondersteuning?
Opleiding	Hoeveel begeleiding hebben medewerkers nodig?
Bedrijfstoepassingen	Welke toepassingen moeten worden aangepast of opnieuw ontwikkeld?
Productiviteit	Welke tijdelijke impact heeft de overgang op de dagelijkse werking?

Voor een Belgische kmo is het zinvol om de kosten over bijvoorbeeld drie tot vijf jaar te vergelijken. Neem daarbij ook de bestaande contracten, eventuele uitstapkosten en de kosten van toekomstige aanpassingen mee.

Open-source software kan financieel aantrekkelijk zijn wanneer een onderneming betaalt voor functies die ze nauwelijks gebruikt. De werkelijke besparing moet blijken uit een berekening op basis van de eigen omgeving.

6. Digitale soevereiniteit: hoeveel controle heeft je onderneming?

Digitale soevereiniteit betekent in deze context dat een organisatie zelf meer controle wil houden over haar digitale infrastructuur, gegevens en technologische keuzes.

Open standaarden, toegang tot broncode en de mogelijkheid om toepassingen bij een andere leverancier onder te brengen, kunnen daaraan bijdragen.

Voor Schleswig-Holstein speelt dit een belangrijke rol in de keuze voor open-source software. De deelstaat wil de technische en economische afhankelijkheid van afzonderlijke leveranciers verminderen.

Ook Belgische kmo’s kunnen hieruit lessen trekken.

Een onderneming hoeft daarvoor niet meteen haar volledige IT-omgeving te vervangen. Ze kan beginnen met enkele concrete maatregelen:

• Gebruik open documentformaten waar die aan de bedrijfsbehoeften voldoen.
• Controleer of bedrijfskritische gegevens in een bruikbaar formaat kunnen worden geëxporteerd.
• Vermijd onnodige afhankelijkheden van propriëtaire koppelingen.
• Documenteer integraties en technische interfaces.
• Onderzoek vooraf hoe een toepassing kan worden vervangen wanneer de leverancier de voorwaarden wijzigt.

Een open-sourceoplossing garandeert op zichzelf geen volledige onafhankelijkheid. Ook bij open-source software kan een organisatie afhankelijk worden van een specifieke dienstverlener, hostingomgeving, implementatie of gespecialiseerde toepassing.

Daarom neem ik leveranciersafhankelijkheid mee als een expliciet aandachtspunt bij architectuurbeslissingen. De keuzes die een onderneming vandaag maakt, beïnvloeden haar vrijheid om morgen van technologie te veranderen.

7. Wat kunnen Belgische kmo’s concreet leren?

Een migratie voor een Duitse deelstaat met ongeveer 30.000 medewerkers is niet rechtstreeks vergelijkbaar met de situatie van een Belgische onderneming met vijftig medewerkers. De onderliggende principes zijn wel bruikbaar.

Ik zou een onderneming die open-sourcealternatieven wil onderzoeken, in vijf stappen begeleiden.

Stap 1. Inventariseer de bestaande IT-omgeving

Breng de gebruikte toepassingen, licenties, gegevensstromen, koppelingen en technische afhankelijkheden in kaart.

Identificeer welke systemen noodzakelijk zijn voor de dagelijkse werking. Besteed extra aandacht aan Excel-macro’s, Access-databases, branchespecifieke software en toepassingen die alleen onder Windows functioneren.

Stap 2. Bepaal de zakelijke doelstellingen

Waarom wil de onderneming haar IT-omgeving aanpassen?

Mogelijke doelstellingen zijn lagere licentiekosten, meer controle over gegevens, minder afhankelijkheid van leveranciers of een eenvoudiger beheer.

Maak die doelstellingen meetbaar. Een migratie die bijvoorbeeld kosten moet verlagen, vraagt een financiële vergelijking met de huidige situatie.

Stap 3. Test een beperkte werkomgeving

Selecteer een kleine groep medewerkers met representatieve taken.

Test bijvoorbeeld e-mail, documentbewerking, afdrukken, samenwerking en toegang tot bedrijfstoepassingen. Gebruik ook documenten die klanten en leveranciers regelmatig uitwisselen.

Controleer of bestanden correct worden geopend en opgeslagen, inclusief macro’s, complexe opmaak en formules waar die nodig zijn.

Stap 4. Meet de resultaten

Vergelijk de testomgeving met de bestaande situatie.

Onderzoek onder meer:

• De werkelijke licentie- en beheerkosten.
• De compatibiliteit van toepassingen en documenten.
• De prestaties van de werkomgeving.
• De tijd die medewerkers nodig hebben om hun taken uit te voeren.
• De inspanningen voor ondersteuning en opleiding.

Een succesvolle test vereist meer dan een computer waarop Linux correct start. De medewerkers moeten hun werk kunnen uitvoeren binnen de afgesproken operationele en beveiligingsvoorwaarden.

Stap 5. Beslis op basis van de resultaten

Breid de migratie uit wanneer de technische, operationele en financiële voorwaarden zijn vervuld.

Behoud Windows voor toepassingen waarvoor nog geen geschikt alternatief bestaat. Leg tegelijk vast welke afhankelijkheden moeten worden opgelost, wie daarvoor verantwoordelijk is en wanneer de oplossing opnieuw wordt geëvalueerd.

Zo vermijdt een onderneming dat ze een grootschalige migratie uitvoert voordat de geschiktheid van de nieuwe omgeving voldoende is aangetoond.

8. Mijn visie als ICT Infrastructure Architect

Schleswig-Holstein laat zien dat open-source software een volwaardig onderdeel kan zijn van de IT-strategie van een grote organisatie.

De deelstaat heeft bijna 44.000 e-mailpostvakken naar Open-Xchange gemigreerd. In december 2025 werkte bijna 80% van de werkplekken buiten de belastingadministratie met LibreOffice. In september 2026 volgde de migratie van meer dan 200 medewerkers van de Staatskanzlei naar Linux.

Het project toont aan dat een grote administratie bestaande technologische afhankelijkheden systematisch kan aanpakken. De gerapporteerde licentiebesparingen zijn interessant, maar de resultaten kunnen niet zonder een eigen kostenanalyse naar een Belgische kmo worden vertaald.

Voor mij begint de discussie daarom met een eenvoudige vraag:

Welke IT-oplossingen heeft je onderneming werkelijk nodig om haar bedrijfsdoelstellingen te realiseren?

Als onafhankelijk ICT Infrastructure Architect onderzoek ik hoe infrastructuur, cloud, beveiliging, beheer en kosten op elkaar aansluiten. Daarbij verdienen zowel commerciële als open-sourceoplossingen een eerlijke beoordeling.

De beste architectuurkeuze is de oplossing die aansluit bij de behoeften van de onderneming, binnen het beschikbare budget en met aanvaardbare risico’s voor de continuïteit van de bedrijfsvoering.

Open-source software verdient daarin een serieuze plaats.

Volg me op LinkedIn voor meer inzichten over IT-infrastructuur, cloud, cybersecurity en strategische IT-keuzes.